www.vlaanderenoldenzeel.nl
Home » Glazen verhalen » De Vikingen komen! » De Vikingen komen! (vervolg)

Rubriek: Glazen verhalen van GlassJohs

De Vikingen komen!    
 vervolg
• versterking   •  foliewikkelen  •  solderen


• versterking

Het raam meet bijna anderhalve meter tussen elk der tegenoverliggende zijden. Bij zo'n formaat is het glas kwetsbaar. Als het geplaatst is, zal het voldoende stijf moeten zijn.  Voordien moet het goed hanteerbaar zijn bij keren, reinigen, transporteren en plaatsen in het kozijn. Dat vraagt extra  maatregelen. We kiezen hier voor twee specifieke extra bewerkingen.

a. koperstrip

Er worden langs sommige lijnen flexibele koperstrips van 3 mm breed mee gesoldeerd. Deze strips worden verticaal tussen de glasdelen geplaatst, zie foto's hieronder. Ze moeten de druk absorberen die onwillekeurig op het glas  uitgeoefend wordt bij de bewerkingen. Voor het advies dank aan Samantha Schofield Calder  van Living Sun Glass (Canada)

foto's rechts: de koperstrip, en uiterst rechts de tekening met groen gemarkeerd de lijnen waarlang de strip wordt aangebracht. Er is een opdeling in compartimenten gemaakt. 

het aanbrengen van de koperstrip volgens het schema, met compartimentering van het tafereel en doorlopende lijnen van rand tot rand

de strip is buigbaar in de vorm van de lijn waarlangs hij komt te liggen. 'Moeilijke' vormen of scherpe hoeken veroorzaken zo geen spanning of druk tussen de glasdelen 

de versterking wordt verticaal aangebracht en meegesoldeerd waardoor eventuele druk op het glas wordt opgevangen en afgeleid

b.  een stalen frame 

In overleg met het metaalconstructiebe-drijf wordt gekozen voor een robuust stalen U-profiel. De 'bodem' van de U is 15mm breed, binnenin dus 9 mm. Dit frame komt om het 8mm U-profiel randlood dat al om het raam zit en waar ook al een staalstrip van 2 mm dik in opgenomen is. Het wordt in twee delen met elk 4 zijden gemaakt en in het atelier om het raam gemonteerd. De delen worden verbonden door 4 plaatjes, zie de rode hoekjes op de tekening.  Die worden erop gelast en met 8 schroefjes verbonden aan het andere deel (zie foto's rechts).
Het staal wordt gepoedercoat in de kleur verkeerswit, waarmee het een slagvaste  beschermlaag krijgt.
De omlijsting gaat het raam de noodzakelijke stijfheid geven. Het zal vervoer en plaatsing in het kozijn vergemakkelijken.  Voor het transport wordt overigens speciaal een krat gebouwd, daarover later meer.

tekening: D. van der Molen, DWM Constructiebedrijf te Nieuweschoot


 

• foliewikkelen

Elk der 300 delen moet voorzien worden van een randje koperfolie, de ondergrond waarop straks de tinlijnen gesoldeerd worden. Het materiaal is er op verschillende breedtes waardoor de breedte van de tinlijnen beïnvloedbaar is. Grote glasdelen krijgen in het algemeen breder folie dan kleine. Het glas is volgens specificatie 3 mm dik, maar de realiteit is een variërende dikte tussen 2,5 en 3,5 mm,  aangezien het hier een mond geblazen soort betreft. Dat heeft bij gelijke foliebreedte direct gevolg voor de dikte van de tinlijn. Lastig, want je wil geen variatie in lijnbreedte als gevolg van wisselende glasdikte. Die variatie wil je helemaal zelf bepalen: verschil in lijnbreedte maakt het tafereel natuurlijker en bewerkstelligt dieptewerking. 

Bij dun glas wordt smaller tape gebruikt dan bij het dikkere; voor (zeer) kleine glasdelen wordt dun folie gebruikt, voor grote iets dikker. Hoe dunner de folie, hoe makkelijker het de vorm van het glasdeeltje volgt. Maar het is ook kwetsbaar bij het aanbrengen. Hier baart oefening kunst.
Helder en licht gekleurd (doorzichtig) glas wordt voorzien van folie met een zwarte plakzijde. Van de gewone tape zou de koperkleur door het glas heen zichtbaar kunnen zijn en zo een onbedoelde werking krijgen. De zwarte binnenkant daarentegen wordt één geheel met de tinlijnen.

de vaardige handen van de vrouw van GlassJohs 

de Noordelijke IJszee voor de schepping

golvende golven in een zee van blauw

foto's onder: door het slijpwerk sluiten de glasdelen nu goed aan; alles is in de folie gezet, de toekomstige tinlijnen worden zichtbaar. Klik de foto's om het beter te zien.


 

• solderen                                                                                                                                                         20150907_141331-3.jpg       20150907_1638491-6.jpg

Hoeveel meter moet er gesoldeerd worden? Hoeveel tinsoldeer gaat er doorheen? Hoeveel flux? Hoe lang gaat het duren? Wat is de invloed van de breedte van de folie?
Allemaal vragen waar ik me nooit zo om bekommer bij het maken van een Tiffany-werkstuk. Het is altijd een beetje van dit, een stukje van dat. Mijn inschatting was dat ik een kilootje tinsoldeer nodig zou hebben. Voor de eerste zijde ben ik daar al ver overheen
Het Vikingschip vraagt qua lijndiktes een zorgvuldige benadering. De breedte varieert nogal binnen het ontwerp. Tussen de golven mag de lijn wat robuuster zijn, een contrast bijvoorbeeld met de tinlijnen in het zeil.  De schilden zijn samengesteld uit kleine glasdelen, daar horen nog dunnere tinlijnen bij. Iets bredere lijnen vooraan suggereren diepte. Bij het folie-wikkelen wordt daar al rekening mee gehouden; hoe breder de folie, hoe dikker straks de tinlijn.  Met het scalpelmesje worden vóór het solderen de laatste correcties aangebracht. Het gaat er altijd om dat de lijndikte niet 'toevallig' ontstaat, maar dat er gebeurt wat je  voorziet. Dat gaat best ver, want het is lastig daar in de ontwerptekening al rekening mee te houden. Variabele foliebreedtes en scalpel zijn hier dus de bijkomende hulpmiddelen.

Door alle noodzakelijke bewerkingen rijgen de uren van staan en langer staan zich aaneen. Onwillekeurig sta je niet altijd in een ergonomisch verantwoorde houding. Het is heerlijk even lekker door te werken als de flow er is. Geldt niet alleen voor het solderen. Snijden, slijpen, foliewikkelen, als het voorspoedig  gaat, is stoppen moeilijk. Je wil doorgaan en doorgaan. Ik heb het beperkt tot 3 á 4 dagdelen per week,  4 maanden lang. Voor  de afwisseling werk ik ook dagdelen elders, in heel andere disciplines. En voor de conditie: 's morgens vroeg, 2 x per week, 5 kwartier 'nordic walken'. In april een weekje vakantie genomen, in juni een paar dagen fietsvakantie. Nothing but quality-time! 
Tussen twee haken: 4 dagdelen glasbewerken à 4 u. per week, 16 weken lang = 16 x 16  = 256 uur. Ik ben er nog niet, het gaat wel naar de 300 uur. Wat mag een ambachtsman verdienen? 40 euro per uur? Da's 12.000 euro. Mmmmm, ik klaag niet, maar dat stond lang niet op de offerte. Dit is het niet zo droevig lot van de handwerksman. Onbetaalbaar immers om zo'n mooie klus te mogen uitvoeren.
Uitdagend ook: bij dit grote formaat moeten technische problemen opgelost worden die bij klein tiffanywerk geen rol spelen, zoals de noodzaak tot versterking, en het keren om de tweede zijde te kunnen solderen. Daarover later meer!

      lijnenspel van het water

.

het solderen is halverwege

de eerste zijde is klaar 

Soldeer bestaat uit 60% tin en 40 % lood. Het smeltpunt ligt lager dan dat van lood, waardoor het goed te verwerken is op lood.  Bij Tiffany werkstukken is er niet altijd lood in de buurt, er zijn andere zaken waar op gelet moet worden. De soldeerbout heeft een 'stand-by' en een 'werk'-temperatuur. De eerste is hoger waardoor het tin aanvankelijk snel smelt, bij  de werktemperatuur hebben we de ideale omstandigheden. De temperatuur in de punt wisselt voortdurend doordat de warmte snel afgevoerd wordt tijdens het soldeerproces. Een goede soldeerbout heeft de capaciteit om de warmte snel aan te vullen, en zo de bedrijfstemperatuur op peil te houden. In de praktijk is het goed om regelmatig te onderbreken om de soldeerpunt te reinigen en om de bout weer op bedrijfstemperatuur te laten komen. De tin moet goed en regelmatig vloeien om mooie bolle lijnen te verkrijgen. De lijnen worden regelmatig en glad als de soldeerbout in het juiste tempo voortbewogen wordt bij regelmatig vloeiend tin. Uitvoerder zal tin en bout goed moeten 'lezen' om het mooiste resultaat te verkrijgen. 

Een drieëenheid dus van tin en bout en uitvoerder. Maar dan is er nog het glas. Drie mm dik materiaal dat makkelijk kan breken en dat niet tegen hitte kan. Wat een uitdaging om dat te bewerken bij een temperatuur van 350° C. Een wonder dat al die tinlijnen verschijnen zonder een barst te veroorzaken. Het is wel zaak de soldeerbout te blijven bewegen, niet talmen op één plek... en zeker waar 'gesmokkeld' is met tinlijnen dwars over het glas, omdat de ontwerper in zijn tekening scheidslijnen aanbracht in dezelfde glassoort. Juist daar lijkt de kans op barsten het grootst: de bout beweegt immers niet langs de rand, maar dwars over het glas. Ook hier zoekt de bewerker de grenzen op van wat het materiaal kan hebben. Ervaring doet hem het glas 'lezen' en zo weet hij hoe ver hij gaan kan... op hoop van zegen, want het onverwachte komt nu eenmaal onverwacht. 
Verbazing resteert  over het onbewogen blijven van het glas ondanks de blootstelling aan zulke hoge temperaturen. Een zucht van verlichting ontsnapt aan GlassJohs als al die kwetsbare stroken van het rood-witte zeil na het solderen ongeschonden zijn. Maar ja... dit was pas de eerste zijde.

 


wordt vervolgd                                  
         
•  solderen tweede zijde
Als het frame eromheen zit, gaan we het raam keren. Bij dit formaat een delicate klus. De glasdelen bewegen nog enigzins ten opzichte van elkaar, omdat maar één zijde gesoldeerd is. Lange lijnen in het ontwerp kunnen gaan 'scharnieren'. In horizontale stand dreigt door het eigen gewicht voortdurend breuk. Het raam moet gesteund worden: boven en onder worden planken erlangs geklemd:
20180714_103413.jpg
Nu kan het omgedraaid worden. Vervolgens worden de folielijnen nagelopen met de scalpel. Dan solderen.
•  reinigen
•  transport en plaatsing
                                                                                                                                                                                                                                 

krat1.png    krat6.png   voor het transport is een speciale krat gemaakt


meer Noorwegen: zie Farris en Dalle de Verre


 2018  © Atelier GlassJohs